Uitspraak, dictie en articulatie: geen zanger kan zonder!
Uitspraak, dictie en articulatie: geen zanger kan zonder!

Uitspraak, dictie en articulatie: geen zanger kan zonder!

Uitspraak, dictie en articulatie. Best wel een big deal in de muziekwereld en dan met name in de zang. Maar waarom is dit een onderbelicht onderwerp en waarom wordt er eigenlijk niet genoeg aandacht aan besteed? Aangezien het best wel belangrijk is als je zingt. Deze onderwerpen zijn de basis van goede en mooie zang en daarnaast een goede performance. In dit blog gaan we dieper in op de onderwerpen uitspraak, dictie en articulatie. Lees je mee?

Uitspraak, dictie en articulatie in balans

Als je voor het eerst naar zangles gaat of zanglessen wilt gaan volgen zal je merken dat je in het begin jezelf voornamelijk zal focussen op het zingen van een mooie, heldere klank. Dit is helemaal niet raar en ook zeker logisch. Toch beseffen veel zangers en zangeressen niet dat een goede dictie en articulatie veel bijdraagt aan een mooie klank. De waarde van een goede uitspraak, dictie en articulatie die op zichzelf goed in balans is wordt nog weleens onderschat en dat is zonde!

De waarde van deze onderwerpen gaat verder dan alleen het bijdragen van een mooie klank. Om een goede performance te bieden is het namelijk erg belangrijk om zowel uitspraak en dictie, als articulatie in goede balans te hebben zodat je de allerbeste performance kunt neerzetten. Een goede performance betekent dat je een goede dictie zult moeten verkrijgen. En voor dictie een goede articulatie in combinatie met een goede kennis van uitspraak. Zo draagt ieder onderdeel zijn eigen steentje bij en daarom is het zo belangrijk om een mooie en goede balans te vinden tussen deze drie onderwerpen.

Wat betekenen de termen uitspraak, dictie en articulatie?

We hebben het over uitspraak, dictie en articulatie die je als zanger of zangeres kunt gebruiken om je zang en performance naar een hoger niveau te tillen. Maar wat betekenen de termen eigenlijk? Uitspraak is denk wel een eenvoudige, want het betekent letterlijk het uitspreken van woorden. Hoe je een bepaald woord in een bepaalde taal uitspreekt. Als je in je eigen taal zingt is dit vaak eenvoudig, maar wanneer je in een andere taal zingt (en dan vooral een taal die je niet vloeiend spreekt) wordt het al wat lastiger. Je wilt het bepaalde woord natuurlijk wel goed uitspreken en hoe deze in de betreffende taal wordt uitgesproken.

Dan gaan we nu kijken naar de term dictie. Met dictie bedoelen we hoe je een bepaald woord of een bepaalde zin zingt en hoe je het woord en de zin betekenis geeft. Met dictie bedoelen we eigenlijk betekenis geven aan een woord of zin.

En dan gaan we nu kijken naar de derde term: articulatie. Articulatie is eigenlijk de manier waarop wij woorden en zinnen leren uitspreken, op een duidelijke en verstaanbare wijze. Articulatie wordt ook betekent ook de manier waarop wij klinkers produceren, maar ook medeklinkers. De belangrijkste onderdelen van ons lichaam die we gebruiken voor een goede articulatie zijn de lippen, tong en het zachte gedeelte van je gehemelte (achterin je keel). Daarnaast speelt ook je kaak een rol in een duidelijke articulatie. Het praten wordt ons aangeleerd. Niet alleen op school, maar ook zeker vanuit onze directe omgeving. Daarnaast spreekt de ene langzamer of sneller dan de ander. Er zijn mensen die binnensmonds praten, zacht of hard of ergens tussenin praten, maar ook zijn er mensen die slissen, stotteren en ga zo maar door. Iedere persoon is uniek in zijn of haar stem maar ook in articulatie.

Zang en dictie

Het onderscheidende aspect van zingen. Dictie. Zang is daarmee het enige instrument dat naast klanken ook dictie voortbrengt. Met zang geef je betekenis aan je muziek, vrijwel enkel door het feit doordat je emotie in de woorden die je zingt kunt leggen en overbrengen naar je luisteraars. Daarmee is het ook direct gezegd dat jouw stem het enige instrument is die dat kan. Andere instrumenten kunnen namelijk alleen klanken voortbrengen.

Een goede dictie is een belangrijk aspect van een goede performance. Door goede dictie wordt je als het ware één met wat je aan het zingen bent. Het mooie aan zang is dat ook al versta je de taal niet, je toch het gevoel van emotie weet over te brengen. Dat is eigenlijk de ultieme dictie! Het is belangrijk te weten wat je zingt en daarnaast ook te voelen wat je zingt. Leg je emotie erin en zorg ervoor dat jouw woorden de luisteraar raken, zelfs als ze de taal waarin je zingt niet kunnen verstaan. Vele zangers en zangeressen denken vaak dat de melodie het belangrijkst is in een muzieknummer. Niets is minder waar! Eigenlijk is de zang, oftewel de tekst dat! De melodie moet de zang dienen en niet andersom.

Om echt alle aandacht en emoties in je teksten te kunnen verwerken is het belangrijk dat je de tekst uit je hoofd leert. En goed. In plaats van dat je deze over zingt van papier of je telefoon of een tablet. Wanneer je de tekst goed uit je hoofd kent kan je al je aandacht richten op het zingen van de tekst, je gevoel in de muziek leggen en een goede gebalanceerde performance neerzetten. We willen dat je luisteraars niet alleen horen wat je zingt, maar ook voelen en begrijpen wat je zingt. Leg daarbij de aandacht niet teveel op die ene hoge noot, maar op de gehele tekst en ieder woord wat je zingt. Anders raakt je luisteraar je kwijt.

Zingen met een goede uitspraak

Zoals we al eerder in dit blog met je hebben besproken is een goede uitspraak onderdeel van dictie. En dan ook best wel een belangrijk onderdeel van dictie. Een goede uitspraak draagt bij aan een goede verstaanbaarheid van je muziek (tekst). Wanneer je luisteraars je goed verstaan zal dat er des te meer voor zorgen dat je het gevoel met de tekst overbrengt dat je wilt overbrengen.

Wanneer je in het Engels gaat zingen is het belangrijk dat je een goede Engelse uitspraak hebt. Je wilt natuurlijk niet overkomen als die Nederlander die slecht Engels spreekt (of eigenlijk zingt). Werk dan ook goed aan je uitspraak van de Engelse woorden en zinnen die je zingt. Oefen veel en luister jezelf terug, het liefst met iemand de goed Engels spreekt en verstand heeft van zingen in de Engelse taal. In het Amerikaans Engels wordt de 'r' vrij dik uitgesproken, maar in muziek hoor je dat eigenlijk helemaal niet. Vrijwel iedere Amerikaanse zanger of zangeres kiest ervoor om te zingen met een meer dunne 'r' zoals je die hoort in Brits Engels. De dunne 'r' is ook veel eenvoudiger te zingen en zorgt er bovendien voor dat je tekst veel beter te verstaan is. Wanneer er een 'r' aan het einde van het woord staat probeer deze dan helemaal niet te zingen. Dat doen Engelstaligen ook niet namelijk.

Articulatie tijdens het zingen

Eigenlijk is een goede articulatie een techniek om ervoor te zorgen dat je de tekst juist uitspreekt. Hierbij gebruik je voornamelijk je tong, lippen en het zachte gedeelte van je gehemelte achterin je keel. Ook je kaak speelt hierbij een rol zoals we eerder in dit blog met je besproken hebben. Wanneer het je niet lukt om iets juist uit te spreken heeft dit vaak te maken met je tong. Deze zit dan als het ware in de weg. In feite is de tong een sterke spier, maar ook een wat trage spier.

Van oorsprong is je tong dan ook bedoeld om te helpen bij het kauwen en slikken. Vaak lukt de grove motoriek wel, maar wanneer we aan de slag gaan met fijne motoriek dan wordt het wat lastiger. Met fijne motoriek heeft je tong namelijk nog weleens de neiging om zijn eigen gang te gaan. Dit geldt zeker voor mensen die de fijne motoriek van hun tong niet goed hebben ontwikkeld. Dit kan komen door gebrekkige spraak van mensen in je omgeving. Soms is er logopedie nodig om dit op te lossen.

We hebben daarnaast ook een goede oefening om je tong wat "leniger" te maken: maak met het puntje van je tong een rondje terwijl je langs de voorkant van je voortanden gaat. Alsof je er denkbeeldig iets vanaf likt. Eerst vijf keer van links naar rechts en vijf keer van rechts naar links en zo bouw je dat af naar één keer van links naar rechts en van rechts naar links. In het begin zal je voelen dat je tong daar moe van wordt en dat kan je ook voelen in je nek en keel. Dat staat natuurlijk allemaal met elkaar in verbinding.

Medeklinkers zingen

Er zijn zogeheten stemloze en stemhebbende medeklinkers. Zo zijn de f, k, p, s en t stemloze medeklinkers. Stemhebbende medeklinkers zijn bijvoorbeeld de m en n. Er zit dan ook veel klank op deze medeklinkers. Hierdoor vallen de letters m en n vaak gemakkelijk weg tijdens het zingen. Zoals je kunt begrijpen komt dit de verstaanbaarheid van je te zingen tekst niet ten goede. Veel zingende muzikanten hebben niet door dat de m en n stemhebbende medeklinkers zijn. Er is dan ook een eenvoudige oefening die je kunt doen om ervan bewust te worden dat deze letters stemhebbende medeklinkers zijn. Door de woorden ´mienen, menen, manen´ te zingen in een langzaam tempo en door ervoor te zorgen dat je een constante klank blijft maken zal je ervoor zorgen dat ook deze medeklinkers goed verstaanbaar worden tijdens het zingen. Let er ook op dat je de bovenstaande woorden steeds op dezelfde toon zingt en dat je sound niet onderbroken wordt. Probeer vervolgens de m en n harder te zingen dan de rest van de medeklinkers. Dit zal in het begin lastig zijn, maar wanneer het lukt heb je een enorme sprong gemaakt op zanggebied.

Ook de l is een stemhebbende medeklinker. De l is lastiger te zingen dan je misschien zult denken, dit komt doordat de Nederlandse taal gesproken wordt met best een zware l. Het wordt vrij dik uitgesproken en dat werkt niet ten gunste van je verstaanbaarheid tijdens het zingen. Ons advies is daarom ook: probeer jezelf aan te leren om met een dunne l te zingen. Probeer 'lollielollielik' te zingen. Je zult merken dat je nu meer het puntje van je tong gebruikt. Dit is meer met een dunne l zingen. Veel andere talen gebruiken een dunne l en wanneer je deze onder de knie hebt zul je merken dat je de verstaanbaarheid van je tekst aanzienlijk zult verbeteren. Wanneer je een dunne l goed uitspreekt gebruik je het puntje van je tong die bij het maken van de klank de achterkant van je voortanden en net het begin van je gehemelte raakt. Hierdoor wordt de klank meer helder. Doe deze oefening en andere oefeningen in dit blog iedere dag om een betere verstaanbaarheid te krijgen.

Andere stemhebbende medeklinkers

Naast de m, n en l zijn er nog meer stemhebbende medeklinkers. Zoals de w en de z. De w vorm je voornamelijk met je lippen, waar je lucht doorheen blaast. Er dient hierbij een goede balans te zijn tussen voldoende spierspanning in de lippen en de hoeveelheid lucht die uitblaast om de w een goed verstaanbare medeklinker te maken. Zowel teveel lucht en te weinig lipspanning als te weinig lucht en teveel lipspanning is geen goede combo. Door een goede w te zingen en een balans te vinden in het zingen van een goed verstaanbare w, train je meteen ook een juiste ademhaling. Dit is ook ontzettend belangrijk voor goede, mooie en verstaanbare zang. Ook de medeklinker z vereist een goede balans tussen spierspanning en ademhaling. Oefen ook bij de w en z met ademstroom en spierspanning totdat je deze medeklinkers goed en vooral verstaanbaar kunt zingen.

De stemloze t

Dan gaan we het nu even hebben over de stemloze t. Deze medeklinker maak je ook met het puntje van je tong. Let er alleen hierbij op dat je tong niet de achterkant van je voortanden raakt, maar enkel en alleen het voorste gedeelte van je gehemelte. Wanneer je tong je tanden aanraakt zul je merken dat je gaat slissen en dat is niet de bedoeling. Oefen het zingen van de t eens en let er hierbij op dat je tong alleen de voorkant van je gehemelte aanraakt en niet je tanden.

De p

Dan zijn we nu aangekomen bij de laatste medeklinker, de p. Wanneer je de p verkeerd uitspreekt (ditzelfde geldt ook voor de f) laat je de microfoon als het ware ploppen. Dit heb je vast weleens gehoord wanneer er iemand in de microfoon aan het zingen was. Dit wil je natuurlijk liever vermijden. Het plop geluid ontstaat wanneer een teveel aan lucht tegen de microfoon aan geblazen wordt. Hierdoor krijg je een soort plop geluid te horen. Probeer tijdens het zingen van de p niet teveel lucht te verzamelen in je mond voordat je de p gaat uitspreken. Het is daarom goed om te onthouden dat ook de p een medeklinker is die je aanstuurt met een juiste ademhaling. Oftewel: houd de controle over je ademhaling en zorg ervoor dat je voldoende, maar absoluut niet teveel lucht gebruikt om de p goed uit te spreken en te zingen.

 Leer jezelf aan door de p een soort van kleiner te maken. Je kan dit oefenen door 'p-ee, p-ie, p-aa' te zingen. Zorg tijdens het zingen van deze klanken dat je net voldoende lipspanning opbouwt om de p te vormen. Push ook niet teveel lucht vanuit je buik, maar ontspan je buik ook een beetje. Lukt het je niet goed om een goede ademcontrole te verkrijgen? Vraag het dan eens na bij je zangdocent tijdens de zangles als je dit volgt of vraag het anders eens na bij een goede muziekschool die ook zanglessen verzorgt.

De klinkers

De klinkers. Het zijn er een heleboel. Zo zijn bijvoorbeeld de ie, ee, aa, oo, oe, uu klinkers, maar ook de klanken die ertussen zitten zoals de a, e, i, o en u. Daarnaast zijn er nog veel meer klanken die medeklinkers zijn, maar daar zullen we nu niet te diep op ingaan. Klinkers transporteren als het ware je klank. Ze spelen een cruciale rol bij het uitdragen en overbrengen van je zang. Door je te focussen op een goede uitspraak zowel van je medeklinkers als je klinkers zal je merken dat het de klinkers zijn die helderheid en de kern vorm geven aan je zang. Het is dan ook goed voor de verstaanbaarheid van je stemgeluid om ook zeker de klinkers in je teksten goed verstaanbaar te zingen. Daarnaast is het ook goed om te onthouden dat een doffe, mompelende stem niet ver reikt. Een heldere stem wel!

We hebben je al eerder verteld dat het vaak je tong is die in de weg kan zitten tijdens het goed verstaanbaar uitspreken van letters en woorden. Dit is in het geval van medeklinkers, maar ook bij klinkers. Door je resonantieruimte of aanzetstuk aan te passen kun je klinkers maken. Dit is de ruimte tussen je stembanden en je lippen. Dit is als het ware je "klankkast" en als zanger of zangeres kan jij als enige jouw instrument aanpassen in vorm en lengte. Je kan je strottenhoofd verhogen of verlagen, maar ook de stand van de lippen, de tong, zachte gehemelte, de mond en de kaak kan worden aangepast om een bepaalde toon en klank te vormen en te trainen.

Een voorbeeld van een goede oefening om de positie van je tong te trainen is door klinkers en medeklinkers te maken en te voelen waar je tong zich bevindt en welke beweging hij maakt. Wat gebeurt er wanneer je wisselt van klinker en wat kan je aanpassen in de positie van je tong om je klinkers beter verstaanbaar te maken? Richt je hierbij op de basis klinkers zoals oe, ie, ee, aa en oo. Neem hiervoor de tijd om echt je focus op deze klinkers te richten en de juiste positie van je tong te vinden zodat je de juiste klank produceert met je stem. Herhaal hierna deze oefening, maar focus je nu op de stand en beweging van je lippen.

Andere oefeningen voor klinkers

Houdt je tong denkbeeldig dicht bij de klinker ie en ga hier vanuit verder naar andere klinkers. Ontspan je tong en houdt deze goed in positie. Naar voren en naar boven. Zo wordt het eenvoudiger om hogere tonen te zingen. Hierbij kan de volgende oefening helpen: zing de klinker ie en ga vervolgens over naar een andere klinker. Ga op deze manier alle klinkers af en dan steeds beginnend bij de ie en naar een volgende klinker. Dus bijvoorbeeld ie-aa, ie-ee, ie-oe, enzovoorts. Probeer tijdens het zingen van de overige klinkers steeds dicht bij de tongpositie van de ie te blijven. Je zal merken dat je tong bij bepaalde klinkers naar achteren wilt zakken. Probeer dit te voorkomen zonder dat je teveel spanning op je tong zet. Een tip voor het trainen van je tong tijdens het zingen van klinkers is wel: doe het rustig aan en overbelast je tong niet. Je hebt dan de kans dat je tong gaat verkrampen. Meer weten? Lees dan snel het tweede deel van ons blog Uitspraak, dictie en articulatie!